Thuê nhà ở Việt Nam khác với phần lớn các nước phương Tây ở một vài điểm cụ thể. Không điểm nào khó, nhưng chúng khiến người mới bất ngờ, và bất ngờ thường tốn tiền.
Giá đêm và giá tháng chênh rất xa
Đây là điều đáng giá nhất cần hiểu. Cùng một căn hộ rao 700.000đ một đêm trên nền tảng đặt phòng có thể chỉ 13 triệu một tháng nếu thuê trực tiếp — khoảng 430.000đ mỗi đêm, chưa tới hai phần ba giá.
Các nền tảng đặt phòng được làm cho kỳ ở ngắn và tính giá theo đó, với hoa hồng nằm sẵn trong giá. Nếu bạn ở từ ba mươi ngày trở lên, hãy đặt trực tiếp và hỏi giá tháng. Không ai tự nói cho bạn biết điều này.
Đổi lại, thuê theo tháng thường cần cọc và hợp đồng, và kém linh hoạt hơn nếu kế hoạch thay đổi. Với kỳ ở dưới ba tuần, nền tảng tính theo đêm thật sự đơn giản hơn.
Tiền điện là chỗ hay bị "dính"
Ở Việt Nam, điện được EVN tính theo bậc thang. Giá sinh hoạt thấp hơn giá kinh doanh.
Có chủ nhà tính đúng giá EVN. Có chủ nhà tính giá cố định cao hơn. Chênh lệch trên mỗi số điện trông không nhiều, nhưng một căn hộ bật máy lạnh suốt mùa hè Đà Nẵng có thể dùng vài trăm kWh mỗi tháng, và khoảng chênh cộng dồn thành một khoản đáng kể trong một năm.
Luôn hỏi hai câu:
Mỗi kWh tôi trả bao nhiêu? Nếu cao hơn đáng kể so với giá sinh hoạt của EVN, bạn đang trả thêm tiền lời trên tiền điện.
Căn của tôi có công tơ riêng không? Có toà nhà chia tổng hoá đơn theo đầu người. Nghĩa là bạn đang trả một phần cho thói quen bật máy lạnh của hàng xóm.
Chụp số công tơ vào ngày dọn vào. Không có con số đó thì bạn không đối chiếu được hoá đơn đầu tiên.
Nước và các khoản khác
Nước thường tính theo khối có đồng hồ, hoặc khoán 80.000–120.000đ một người một tháng. Cả hai đều bình thường.
Yêu cầu danh sách đầy đủ các khoản tính riêng: phí quản lý, gửi xe, rác, internet, dọn phòng. Có nơi gộp hết vào tiền nhà, có nơi tách từng khoản. Không cách nào sai, nhưng bạn cần biết trước khi ký, không phải trên hoá đơn đầu tiên.
Tiền cọc
Một tháng tiền nhà là mức chuẩn cho căn hộ; một đến hai tháng cho nhà nguyên căn hoặc villa.
Quan trọng hơn con số là chuyện xảy ra lúc kết thúc. Hỏi thẳng: sau khi trả phòng bao nhiêu ngày thì nhận lại cọc, và những gì có thể bị trừ?
Ranh giới quan trọng là hao mòn tự nhiên và hư hỏng. Sơn bạc màu, bóng đèn cháy, ron nhà tắm ố sau một năm dùng — đó là chi phí vận hành nhà cho thuê, không phải thứ để trừ vào cọc. Kính vỡ hay vết cháy trên sàn thì khác.
Nếu hợp đồng bắt bạn chịu trách nhiệm khi máy lạnh hỏng sau năm năm sử dụng, hãy thương lượng lại trước khi ký.
Hợp đồng
Phải có hợp đồng bằng văn bản, ghi rõ: tiền nhà, thời hạn, tiền cọc, mọi khoản phí khác, thời gian báo trước, và tình trạng nội thất lúc bàn giao.
Hợp đồng bằng văn bản còn có ích ngoài chuyện tranh chấp — ngân hàng có thể yêu cầu giấy tờ chứng minh nơi ở, và các thủ tục liên quan thị thực đôi khi cần giấy tờ về chỗ bạn đang sống.
Ai từ chối ghi thoả thuận ra giấy thì đó đã là câu trả lời.
Khai báo tạm trú
Người nước ngoài ở Việt Nam phải được khai báo tạm trú tại địa chỉ nơi ở với chính quyền địa phương, và bên cung cấp chỗ ở có trách nhiệm khai báo. Khách sạn làm việc này mà bạn không hề thấy. Chủ nhà tư nhân đôi khi quên, hoặc không biết việc này áp dụng cho họ.
Hỏi trước khi dọn vào, và xác nhận lại sau đó là đã làm thật. Lo từ đầu dễ hơn nhiều so với lúc cần giấy tờ cho việc khác.
Đi xem phòng
Đến tận nơi. Đừng bao giờ đặt cọc cho chỗ bạn chưa thấy. Đây là cách phổ biến nhất khiến người ta mất tiền ở đây, và lời đề nghị luôn được khoác một lý do nghe có vẻ hợp lý.
Nếu được, đi hai lần, một lần vào buổi tối. Con đường yên tĩnh lúc 2 giờ chiều có thể ồn ào lúc 9 giờ tối. Karaoke rất phổ biến ở Việt Nam và vọng xa hơn bạn tưởng.
Thử mọi thứ. Chạy máy lạnh mười phút xem có lạnh thật không. Mở nước nóng. Chạy máy giặt. Thử ổ cắm.
Xem phòng hướng nào. Phòng hướng Tây ở Đà Nẵng nóng khủng khiếp từ giữa chiều trong các tháng 5 đến 8, và máy lạnh phải chạy liên tục để bù lại. Điều này hiện ra trên hoá đơn tiền điện.
Hỏi về mùa mưa. Tháng 10 đến tháng 12 mưa lớn và ngập cục bộ. Nếu xem căn tầng trệt, hỏi con đường đó từng ngập chưa.
Chụp ảnh mọi thứ vào ngày dọn vào. Mọi bức tường, mọi thiết bị, mọi vết xước có sẵn, cùng cả hai công tơ. Gửi ảnh cho chủ nhà trong ngày để có mốc thời gian. Việc mười phút này chính là thứ bảo vệ tiền cọc của bạn.
Nên trả thêm cho gì, và bỏ qua gì
Đáng trả thêm: đường internet riêng, bàn ghế làm việc đàng hoàng nếu làm ở nhà, công tơ điện riêng, phòng không hướng Tây, và chủ nhà trả lời tin nhắn.
Không đáng trả thêm nhiều: hồ bơi bạn chỉ dùng hai lần, phòng gym bạn sẽ không đến, và việc gần biển hơn một con đường.
Một quy trình hợp lý
Chọn trước năm, sáu chỗ trên mạng. Đi xem ít nhất ba — so sánh dạy bạn mặt bằng giá nhanh hơn mọi bài viết. Hỏi những câu ở trên. Suy nghĩ một đêm. Rồi ký.
Ai ép bạn quyết định trong vòng một giờ là đang cho bạn biết cách họ làm ăn.
RentalFM vận hành sáu toà nhà ở Đà Nẵng, chủ yếu cho thuê theo tháng. Điện theo giá EVN với công tơ riêng, internet riêng từng căn, hợp đồng bằng văn bản, và đội kỹ thuật của chính chúng tôi. Xem phòng rồi gửi yêu cầu — chúng tôi phản hồi trong một đến hai giờ.